Kalejdoskop 30-10-2026

October 30, 2026 • 00:47:36
Kalejdoskop 30-10-2026
Kalejdoskop Radia KSON
Kalejdoskop 30-10-2026

Oct 30 2026 | 00:47:36

/

Show Notes

Audycja „Kalejdoskop Radia KSON” to magazyn społeczno-kulturalny, w którym nie brakuje tematów związanych z działalnością społeczną, pamięcią o innych i troską o bezpieczeństwo. W programie zaglądamy na łamy magazynu „Niepełnosprawni Tu i Teraz”, przypominając m.in. o 25-leciu KSON, inicjatywach kobiet po chorobie nowotworowej, rozwoju naszego regionu oraz roli psów przewodników.

Jednym z tematów audycji jest akcja „Znicz”, prowadzona przez wolontariuszy KSON, którzy porządkują opuszczone groby i pamiętają o osobach, które odeszły, także o dawnych działaczach Sejmiku. Usłyszymy również rozmowę z przedstawicielami firmy Divemed o ratownictwie medycznym, szkoleniach z pierwszej pomocy i znaczeniu szybkiego użycia defibrylatora w sytuacji zagrożenia życia.

Audycję zamyka refleksyjny felieton Marii Woś poświęcony ekshumacjom na wrocławskim cmentarzu Osobowickim, poszukiwaniu ofiar komunistycznego terroru i przywracaniu im należnej pamięci oraz godności. To opowieść o społecznej odpowiedzialności, solidarności i pamięci, która łączy pokolenia.

Całość, jak zawsze, przeplatana jest muzyką.

Zapraszamy!

Chapters

View Full Transcript

Episode Transcript

[00:00:00] Speaker A: Witam Państwa w magazynie społeczno-kulturalnym Kalejdoskop Radia XOM. Zapraszam Państwa do wysłuchania kolejnej audycji pod tym tytułem i mam nadzieję, że znajdą Państwo w naszym programie coś dla siebie. Za chwilę opowiem o zawartości magazynu Kalejdoskop, ale wcześniej przywitamy się piosenką. Zaśpiewają na początek naszego spotkania czerwone gitary, lecz tylko na chwilę. [00:01:47] Speaker B: Gdzie chcesz? Na jamie, we śnie Ty wiesz, zabiorę Cię tam Gdzie chceszcz, lecz tylko na chwilę To z echem tych słów O tak, Ty znikniesz jak syn A ja zostanę znów sam Znów sam, lecz tylko na chwilę Tak wiele ulic, jesteś ode mnie Tak wiele spojrzeń dalej Gdzie chcesz, na jawie we śnie Ty wiesz, bym zabrał Cię tam Gdzie chceszcz, lecz tylko na chwilę A w każdym słuch, od tak, Ty znikniesz jak sen A ja, zostanę w tym sam Jestem sam, lecz tylko na chwilę jak dusza zapamiętnie, tęsknią trzymają siebie gdzieś. Zabiorę Cię tam, gdzie chcesz, na jawie we śnie, Ty wiesz, zabiorę Cię tam. Zostanę znów sam, zostać sam, lecz ten daleki. Zmogę wycofnąć od dach, zniknie się sen, Kalejdoskop, [00:04:47] Speaker A: Radiakson, magazyn społeczno-kulturalny. co usłyszymy dzisiaj w magazynie. Już opowiadam, ale wcześniej przywitam państwa w imieniu wszystkich twórców magazynu Kalejdoskop Radia Xon, a więc witam w imieniu Marii Woś, Mariki Mazur, Stanisława Szuberta, swoim Leszka Kopcia, etatowy zapowiadacz do usług oraz realizatora Łukasza Stawowczyka. Co usłyszymy w naszym dzisiejszym magazynie. Przegląd prasy będzie naszego dwumiesięcznego portalu Tu i Teraz. Rozmowa o akcji Znicz. Co to takiego? Dowiedzą się Państwo już wkrótce. Mogę powiedzieć tylko, że chodzi o opiekę nad opuszczonymi grobami. Będzie też o sprzęcie medycznym. Nie zabraknie też felietonu pióra Marii Woś. Kalejdoskop, magazyn społeczno-kulturalny Radia Exxon. Zapraszam do słuchania. Do studia już zbliża się Marika Mazur, która dokona teraz przeglądu prasy. Czyli tu i teraz. Witam Pani Mariko. [00:06:44] Speaker C: Ukazuje się od ponad ćwierć wieku, a dociera do ponad pół tysiąca miejsc w całej Polsce. Mowa o dwumiesięczniku niepełnosprawni tu i teraz. Gazeta stale się rozwija i od ubiegłego roku wydania liczą 120 stron. Znajdziecie tu fachowe porady, interwencje w sprawach ważnych dla czytelników, przykłady dobrych praktyk czy relacje z najważniejszych wydarzeń, bogato ilustrowanych zdjęciami. Co warto przeczytać w najnowszym numerze? O rozwoju karkonoskiego sejmiku osób niepełnosprawnych i seniorów. Początki nie były łatwe. Od przedsiębiorców otrzymywaliśmy w spadku pierwsze komputery. Stare meble biurowe dostaliśmy od wspaniałych darczyńców. No i zaczęliśmy remont pięknej, choć mocno zaniedbanej siedziby. Tak zaczął działalność Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych. Dziś jedna z największych i najprężniej działających organizacji pozarządowych w Polsce. Wtedy było wiele trudniej, gdyż nie było jeszcze tak licznych programów dotacyjnych przeznaczonych dla takich organizacji. W tym roku przypada 25. jubileusz działalności KSON-u. W dwumiesięczniku na stronach od 5 do 9 przypominamy początki działalności. Warto zobaczyć też zdjęcia z tego, co działo się ćwierć wieku temu. O tym, jak kobiety z ustronia morskiego pokonały nowotwór. To przykład wytrwałości i pięknej postawy. 12 kobiet pokonało raka, a następnie opowiedziały o tym w nietypowy sposób. Wydały kalendarz mocy i nadziei pod hasłem Siła kobiet. W ten sposób dają wyraźny sygnał innym. Nowotwór to nie wyrok. Więcej opowiedziały podczas spotkania w Miejscowym Ośrodku Kultury. O tej pięknej postawie pań z Ustronia Morskiego można przeczytać w artykule Pokonały nowotwór, a teraz chcą pomóc innym. który umieszczony jest na stronach 10 i 11. Rozmowy o rozwoju społeczno-gospodarczym. Czy skrócenie tygodnia pracy może przynieść pozytywne efekty dla gospodarki? Okazuje się, że tak. Może np. wpłynąć na rozwój turystyki, szczególnie w regionach górskich. Taki pozytywy widzi Elżbieta Zakrzewska, burmistrz-kowar. O tym i wielu innych tematach w wydaniu Tu i Teraz rozmawialiśmy z politykami z regionu jeleniogórskiego reprezentujących różne partie polityczne. Przyczynkiem do powstania artykułu były rozmowy prowadzone z tymi osobami na antenie Radia Xon. Przedstawiciel Koalicji Obywatelskiej Maciej Gałęzki zwrócił na przykład uwagę, że potrzebujemy myślenia długofalowego, szczególnie w kwestii rozwoju regionu, gdyż rozwój sieci, drogowej czy komunikacji miejskiej wymaga działań wieloletnich i nie może być tak, że koncepcja zmienia się wraz ze zmianą władzy. Ireneusz Łojek z Prawa i Sprawiedliwości pod tym względem nie był optymistą. Krytycznie ocenił poziom dialogu politycznego w Wielinogórskim Samorządzie. Jego zdaniem rządzący miastem powinni prowadzić aktywną politykę przyciągania inwestorów. Szczególnie tych, którzy prowadzają nowe technologie, nie opierać gospodarki wyłącznie na taniej sile roboczej. A czy są tematy, w których nasi rozmówcy mówią podobnym głosem? Warto przeczytać rozmowy o rozwoju społeczno-gospodarczym, które znajdziecie na stronach od 14 do 20. Pies przewodnik. Pies jest przyjacielem człowieka. Tak, wiemy, to często używany slogan. Ale gdy człowiek nie widzi, jego oczami może stać się właśnie pies. Tylko, że tu nie wystarczą chęci. Mało kto wie, jak mozolne i czasochłonne jest przygotowanie takiego czworonoga do roli przewodnika osoby niewidomej. Okazuje się, że ważną rolę odgrywa psa psychika. Nie może mieć skłonności do dominowania, ale też nie może być zalękniony. Cech, które musi mieć, jest więcej. Warto przeczytać artykuł Andrzeja Koeniga pod tytułem Pies przewodnik to trudny zawód, który znajdziecie na stronach 37 i 38. [00:10:40] Speaker D: Z tej drogi, którą przeszło za wiosną swoją lato Już nie patrz na swą przeszłość, przed siebie spojrzyj za to Ze wzrokiem na zakręcie, za którym jest już jesień Wciąż czekaj, nie ugieńcie aż ona ci przyniesie jesienną dziewczynę, odmienną [00:11:08] Speaker E: niż [00:11:09] Speaker D: inne dziewczyny z ryzantemami, z ryzantemami. Dziewczynę jesienną, dziewczynę bezcenną i nie zamienną już na nic. Wiosennych dziewcząt pełno i letnich tyle ładnych. Jesienną spotkasz jedną, zimowych nie ma żadnych, o tamte zresztą mniejsza. gdy złoto i szkarłatnie zabarwi jesień pejzaż na przyjście tej ostatniej jesiennej dziewczyny odmiennej [00:12:09] Speaker E: od innych. [00:12:11] Speaker D: Dziewczyny z chryzantemami, z chryzantemami. Dziewczyny jesiennej, dziewczyny bezcennej i niezamiennej już na nic. Wyciągniesz ręce do niej, by tak nie przeszłam mimo, bo ma we włosach promień, przy którym jaśnie zimą, bo zachód już w niuansach czerwieni gaśnie zimnej, bo to ostatnia szansa. o której nie ma innej jesiennej dziewczyny, odmiennej [00:13:10] Speaker E: od innych [00:13:12] Speaker D: dziewczyny z chryzantemami, z chryzantemami. Dziewczyny jesiennej, dziewczyny bezcennej i niezamiennej już na nic. [00:13:49] Speaker A: Kalejdoskop, magazyn społeczny, kulturalny, ta audycja, której teraz państwo słuchacie. Do studia zbliża się redaktor Stanisław Schubert. On właśnie za chwilę przywita kolejnego gościa. Co to jest ta akcja z nicz? Proszę tylko posłuchać. Panie redaktorze, proszę dokonać prezentacji gościa. [00:14:19] Speaker F: Witam Państwa bardzo serdecznie. Dzisiaj pozostajemy w klimacie Święta Zmarłych, czyli 1 listopada i Dzień Zaduszny 2 listopada. Wspominamy wtedy tych, którzy odeszli z tego świata, a którzy na trwale zostali w naszej pamięci, czy to członkowie rodziny, czy nasi sąsiedzi, czy nasi przyjaciele, współpracownicy, czy wreszcie koledzy i koleżanki z organizacji pozarządowych, też takich żeśmy pożegnali. Miło jest również zadbać o tych, którzy niestety nie mają opiekunów grobów. 1 listopada to czas, kiedy wszyscy właściwie biegniemy na te cmentarze, na te miejsca spoczynku, kiedy sprzątamy groby, które niejednokrotnie są zaniedbane przez wiele, wiele lat. I nad tym problemem zaniedbanych, opuszczonych grobów pochyliła się pani Bożena Kowal, szefowa klubu seniora i wolontariusza. No rzeczywiście wulkan jeżeli chodzi o pomysły właśnie takie pomocowe, takie nietuzinkowe. Dzień dobry Bożenko, witam cię serdecznie. Powiedz kochanie jak do tego doszło, żeście wpadli na ten pomysł już któryś rok, aby te groby przywracać do porządku, do ładu i do estetyki. [00:15:41] Speaker G: Dzień dobry, witam Bożena Kowal. Akcja nasza pomocowa pod nazwą Znicz zaczęła się cztery lata temu tak bardzo spontanicznie. Jak odwiedzaliśmy groby, to tak co piąty, co ósmy, co dziesiąty był bardzo zaniedbany. takie groby, które są opuszczone. Nie ma rodziny, poumierali albo powyjeżdżali i nie ma nikogo, kto mógłby się zaopiekować. I wspólnie w KSON-ie z wolontariuszami zaczęliśmy cztery lata temu akcję taką pomocową. Najpierw było zorganizowanie zrobienie stroików. Oczywiście w tym zrobieniu brali udział wolontariusze, ale bardzo duży udział Maxon, bo dzięki pieniążkom, które żeśmy dostali, mogliśmy zakupić znicze i fiaty, dodatki do wiązanek, które później sami robiliśmy na Igliwiu, żeby przygotować i posprzątać groby. [00:16:56] Speaker F: Niech Pani powie dość Bożenko o spotkaniach, które nas też przygotowywały do tych stroików, spotkaniach Sissignor w galerii, bo tam też nauczyliśmy się takiego pięknej sztuki, komponowania tych wiązanych ze świerków. [00:17:12] Speaker G: Tak, dzięki współpracy z menadżerem Galerii Sudeckiej na Zabobrzu, podjęliśmy co miesiąc współpracę na różnego rodzaju warsztaty. Teraz w miesiącu październiku 20 mieliśmy spotkanie z panią, która ma kwiaciarnię w galerii i dzięki niej mieliśmy możliwość nauczenia się i przygotowania pięknych stroików, które z których część mogliśmy też zabrać na cmentarze. [00:17:53] Speaker F: Możecie Państwo zobaczyć te stroiki na naszej stronie internetowej, a także w naszych czasopismach, czyli na stronie portalu Lepsze Życie i wkrótce w kolejnym wydaniu naszego dwumiesięcznika Niepełnosprawników. I teraz rzeczywiście to są dzieła artystyczne. Proszę powiedzieć, jakie to groby? do jakich zaniedbonych grobów trafiacie, czy trafiacie też do grobów naszych przyjaciół, którzy tworzyli ten Sejmik te 25 razy, a których już dzisiaj z nami nie ma. [00:18:27] Speaker G: Oczywiście, przede wszystkim pamiętamy o tych najbliższych, tym ludziom, którzy tworzyli nasz Sejmik, osób niepełnosprawnych. bo dzięki nim mamy możliwość pomagania innym. Jak co roku, to już jest czwarta nasza akcja pomocowa i sprzątania opuszczone groby. Przez trzy kolejne lata jeździliśmy do Cieplic na cmentarz komunalny, a w tym roku po raz pierwszy żeśmy brali udział w sprzątaniu Cmentarza Starego na ulicy Sudeckiej. [00:19:13] Speaker F: Proszę Państwa, mówiliśmy dzisiaj zatem o takim nietuzinkowym działaniu, które podejmują tak samo harcerzy. To też piękna rzecz, że młodzież się tym interesuje, ale jak widzicie Państwo i nam starszym przychodzi do głowy, aby pamiętać o tych, których już między nami nie ma, ale których pamiętamy tu sprzed 25 lat, a nawet mamy taką naszej świetlicy integracyjnej. Na osiedlu robotniczym mamy taką ściankę, na której wiszą zdjęcia kilku postaci pod hasłem Pamiętajmy. Pamiętamy. Dziękuję Ci Bożenko bardzo i pozdrów wszystkich uczestników tych wydarzeń cmentarnych, a było ich w tym roku ilu? [00:20:00] Speaker G: Przy przygotowaniu w czwartek, gdzie mieliśmy możliwość w Sejmiku przygotowywać stroiki, było nas 15 osób, a na cmentarzu było 11 osób. [00:20:16] Speaker F: Proszę Państwa, całej tej grupie serdecznie, serdecznie dziękujemy i dziękujemy Tobie, Bożenko, za to, że jesteś dobrym duchem. tych ciekawych akcji. Dziękuję bardzo. [00:20:26] Speaker G: Dziękuję bardzo i pamiętajmy, razem możemy więcej. [00:20:53] Speaker H: Ludzie mówią najciszej, kiedy na coś czekają. Czy ich los ukołysze, zmieni w tak słowo nie? Cicho mówią, gdy cierpią, gdy im serca pękają. Beznadziejnie dni biegną, smutno, szarp i źle [00:21:23] Speaker I: A [00:21:25] Speaker H: głośno i najgłośniej krzyczą, kłamią, bluźnią, lżą Swój los, żal i łzy, rozpacz, [00:21:38] Speaker I: zło [00:21:39] Speaker H: I głośno zaklinają wszystkie moc Cały świat o spokój i o szczęściach Jakiś ślad Jakiś ślad Ludzie mówią najciszej Słowa ciepłe i czułe Uśmiechają się tkliwie Razem w drogę chcą iść Cicho szepczą o niebie No i niebo rozumie Że jest bardzo potrzebna Tylko dla nich od [00:22:32] Speaker B: dziś [00:22:35] Speaker H: A głośna i najgłośniej Ludzkie szczęście śmieje się Do kogo teraz Teraz iść dobrze wie [00:22:49] Speaker I: I [00:22:52] Speaker H: ludzie swoją radość Jak najgłośniej śpiewać chcą Gdy mają już swój port [00:23:02] Speaker I: Miłość swą [00:23:07] Speaker H: Miłość swą! Ludzie mówią Najciszej słowa ciepłe i czuwe Uśmiechają się tkliwie Razem w drogę chcą iść Cicho szepcą o niebie No i niebo rozumie Że jest bardzo potrzebne Tylko dla nich od dziś [00:24:23] Speaker A: Kolejny gość, który za chwilę pojawi się przed mikrofonem, to oczywiście zasługa redaktora Schuberta. Stanisław Schubert lubi podejmować gości, zwłaszcza w naszym studiu i przed mikrofon. Będzie o sprzęcie medycznym i o sprawach z tym związanych. Redaktor Schubert dokonuje prezentacji gościa. Witam. [00:24:49] Speaker F: Dzisiaj będziemy mówili o zdrowiu, a właściwie o ratowaniu tego zdrowia rozmówcą Naszym jest pan Jarosław Przybylski, właściciel, organizator, pomysłodawca przedsiębiorstwa, które się nazywa Deichmet, które zajmuje się właściwie ratowaniem życia poprzez cały zestaw urządzeń do tego procesu przygotowanych. Dzień dobry. Witam Panie Jarku serdecznie. [00:25:12] Speaker J: Dzień dobry. [00:25:13] Speaker F: Proszę powiedzieć o początku. Dijkmed to zdaje się początek nazwa związana z medycyną i nurkowaniem. Czy rzeczywiście bywał Pan pod wodą? [00:25:22] Speaker J: Tak jest. Jestem płetwonurkiem i moją pasją kiedyś było nurkowanie. W Straży Pożarnej byłem zawodowym płetwonurkiem. Prześledziłem w różnych akcjach. No i chciałem połączyć nurkowanie z medycyną i wyszło że powstała firma nazwa DiveMed. [00:25:40] Speaker F: A jak dawno temu Pan wpadł na pomysł zorganizowania swoistego, prywatnego pogotowia ratunkowego, która za czasów minionych, że tak powiem, była nie do pomyślenia. [00:25:52] Speaker J: No, pomysł to już tak kilka lat wcześniej się gdzieś tam krządał, żeby kupić jakieś karetki, żeby coś zacząć, bo cały czas kogoś polecałem, gdzieś organizowałem, aż w końcu 18 lat temu kupiliśmy Pierwsze dwie karetki od Pogotowia Jeleniu Górskiego i tak się zaczęła nasza przygoda. Później żeśmy wymieniali ten tabor, a na dzień dzisiejszy mamy około 14 karetek, kłada, motocykl. No i tak jakoś funkcjonujemy. Auta terenowe, które też wjeżdżają w góry. [00:26:24] Speaker F: Proszę powiedzieć, czym się zajmuje DeichMet oprócz ekspedycji tych karetek na przypadek ratunku? [00:26:32] Speaker J: Znaczy tak, my przede wszystkim świadczymy usługi na NFZ, przychodniane transporty, świadczymy też usługi dla szpitali, które potrzebują przewieźć do innego szpitala o wyższej referencyjności pacjenta gdzieś, gdzie sobie nie radzą. Też prywatne zlecenia przyjmujemy jak najbardziej i tym się przede wszystkim zajmujemy. Prowadzimy też szkolenie z pierwszej pomocy różnego rodzaju oraz mamy swój sklep internetowy, co prawda zaczynamy dopiero, ale mamy jakieś tam większe sukcesy. Sprzedajemy urządzenia, właśnie defibrylatory na przykład, czy torby, apteczki, jakieś tam sprzęty, wyposażenie ratownictwa medycznego. [00:27:12] Speaker F: Proszę pana, obsługujecie również, co ważniejsze, imprezy masowe. zabezpieczając je karetkami. Proszę powiedzieć, czy to jest przedsięwzięcie komercyjne, czy bardziej społeczne? [00:27:24] Speaker J: Zazwyczaj są to przedsięwzięcia komercyjne. Aczkolwiek zdarza się, że gdzieś ktoś nas poprosi o jakąś pomoc, zabezpieczenie jakieś, czy gdzieś żebyśmy się pokazali, to też występujemy niekomercyjnie. [00:27:39] Speaker F: Potwierdzam to proszę Państwa, ponieważ pan Jarosław Przybylski jest naszym przyjacielem w sejmiku osób niepełnosprawnych i szczególnie w czasie powodzie, ale i później także odbyło bardzo częste wizyty wraz ze swoimi fachowcami, szkoląc naszych seniorów w zakresie ratowania zdrowia i życia, a teraz przyszedł pomysł na to, aby wyposażyć w sejmi, gdzie jest bardzo dużo ludzi, gdzie przychodzi dużo ludzi w podeszłym wieku, a zatem chorych, defibrylatory. [00:28:10] Speaker J: No tak, defibrylator jest to urządzenie, które jest na pewno niezbędne do ratowania życia i zdrowia. Jest potrzebne w około 70% przypadków, kiedy mamy do czynienia z nagłym zatrzymaniem krążenia. Wtedy serce jest w tak zwanym rytmie migotania komór i bez tego defibrylatora mamy szansę na uratowanie na poziomie około 7% według najnowszych wytycznych. A jak mamy defibrylator na miejscu, to te szanse zwiększają się o 62%, czyli mamy prawie 70% szans na uratowanie takiej osoby. Wszystko jest uzależnione też od czasu, kiedy go użyjemy. Im szybciej użyjemy, tym większe szanse mamy uratowania. Oczywiście musimy pamiętać, że nie każdego da się uratować, ale walczymy o każdą osobę, żeby zwiększać jej szansę przeżycia. [00:28:58] Speaker F: Proszę Państwa, i tym optymistycznym akcentem, to pierwszy kontakt z panem Jarosławem Przybylskim, właścicielem firmy Daimert, Kończymy nasze spotkanie zapowiadając wkrótce kolejne już przy udziale defibrylatora i pan Jarek zadeklarował, że również przeszkoli nam tutaj naszych ludzi w zakresie obsługi tego urządzenia. Dziękuję serdecznie za rozmowę. [00:29:37] Speaker K: Czuj, by nie daj, czuj, by nie daj, łapa, nie czuj, by nie daj. Gdy objeżdżają cyganie, noc nie zapali księżyca, tylko na leśnej polanie, wioza zapłacze srebrzyska. Gdy odjeżdżają cyganie, niebo pochyli się nisko. Zorze wieczorna nie wstanie, picher pogasi ogniska. Łączyły by nie dań, łączyły by nie dań, łapały by nie dań. Łączyły by nie dań, łęczyły by nie dań, łapały by nie dań. Gdy odjeżdżają cyganie, noc z gałązkami kolenie, szal w kopieliskach zostanie, gwiazdy pogasną na niebie. Wiatr pędzi szlakiem dalekim, jesień po mrzącach się błąka, na dróg prostajnych czeka smutna jesienna rozbłąka. O trzłybydy daj, trzłybydy daj, łabady trzłyby dy daj. O trzłybydy daj trzłyby dy daj, łabydy trzłyby di daj. Gdy odjeżdżają Cyganie, w ich arporczyskach się żal, nocą za mi płacze srebrnymi, gdy tabor zniknie w oddali. Krzyk ptaków, żegnać pświtem, mgła wolną drogą się słania. Niebo by blakły, błękitami, patrzcie na smutek rozstania. O, trzybydy daj, trzybydy daj, łabany trzybydy daj. O, trzybydy daj trzybydy daj, łabany trzybydy, łabany trzybydy, łabany trzybyd, łabany trzybydy, łabany trzybydy, łaban trzybydy. [00:31:49] Speaker A: Każdy felieton, który prezentuje nam autorka Maria Woś, porusza ludzką duszę. Przed nami kolejny felieton Marii Woś, pisarki i dziennikarki radiowej. [00:32:08] Speaker L: Przy muzyce wszystkich wrocławskich dzwonów dokładnie 21 lat temu 27 października 1990 roku przy dźwiękach granej w rytmie pogrzebowego marsza pieśni Boże coś Polskę kroczył przez wrocławskie ulice olbrzymi kondukt żałobny od kościoła św. Bonifacego [00:32:38] Speaker G: na [00:32:39] Speaker L: cmentarz osobowicki, gdzie na polach 81a i 120 [00:32:44] Speaker G: grzebano [00:32:45] Speaker L: ofiary komunistycznego terroru [00:32:48] Speaker G: z lat [00:32:48] Speaker L: 1945-1956. Był to jednak pogrzeb symboliczny, bo większość grobów to były groby symboliczne, anonimowe, opatrzone tabliczkami z napisem, [00:33:03] Speaker G: nieznany żołnierz Polski [00:33:05] Speaker L: walczącej prosi o modlitwę. Ta manifestacja, pierwsza w wolnej Polsce, miała przywrócić godność pamięci ludzi pochowanych tu jak złoczyńcy, bez szacunku należnego ludzkiej śmierci, a właściwie nigdy nie pochowanych, tylko nocą, chyłkiem rzucanych w ziemię. Ale było to jedyne takie miejsce w Polsce, największe, najlepiej udokumentowane i zachowane [00:33:33] Speaker G: kwatery więzienne. [00:33:35] Speaker L: Choć już wcześniej przez ówczesne władze miasta przeznaczone na miejsce pochówku kombatantów z Bowidu zostały pod koniec lat 80. ocalone przed [00:33:44] Speaker G: przekopaniem i [00:33:45] Speaker L: uporządkowane, [00:33:46] Speaker G: przez [00:33:47] Speaker L: grupę entuzjastów amatorów, działających pod auspicjami chrześcijańskiego Uniwersytetu Robotniczego, [00:33:54] Speaker G: przy [00:33:54] Speaker L: duszpasterstwie ludzi [00:33:55] Speaker G: pracy, w kościele pod wezwaniem [00:33:57] Speaker L: św. [00:33:58] Speaker G: Klemensa-Dworzaka, przy Alei Pracy. [00:34:01] Speaker L: Kto z Państwa to pamięta? Na czele komitetów organizacyjnych symbolicznego pogrzebu i budowy pomnika [00:34:08] Speaker G: stały [00:34:09] Speaker L: autorki nowatorskiej wystawy [00:34:11] Speaker G: Zmarli [00:34:12] Speaker L: i zobowiązują żyjących z roku 1989. ekonomistka Danuta Skraba i inżynier-hydrolog Irena Kluba. A w szeregach jego uczestników [00:34:23] Speaker G: znalazł [00:34:23] Speaker L: się między innymi dwudziestoczteroletni wówczas [00:34:26] Speaker G: nauczyciel [00:34:27] Speaker L: wychowania fizycznego jednej z wrocławskich szkół podstawowych Krzysztof Szwagrzyk. W rok później przyszedł on na ten cmentarz już z notesikiem w ręku [00:34:35] Speaker G: i [00:34:36] Speaker L: zaczął sobie notować, grup [00:34:38] Speaker G: po [00:34:38] Speaker L: grobie, wśród symbolicznych odróżniać opatrzone nazwiskami. potem badać życiorysy poszczególnych postaci, a wreszcie studiować zaocznie historię [00:34:51] Speaker G: na [00:34:51] Speaker L: Uniwersytecie Wrocławskim. Ukończył ją w roku 1993, a trzy lata później obronił doktorat na temat obraz konspiracyjnych organizacji niepodległościowych działających na Dolnym Śląsku w latach 1945-1956 w świetle akt sądowych byłego Wojskowego Sądu Rejonowego we Wrocławiu. Tak się rozpoczęła wielka przygoda naukowa dr hab. Krzysztofa Szwagrzyka, od roku 2000 pracownika wrocławskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, obecnie od lat naczelnika Biura Edukacji Publicznej tegoż Instytutu. Zmieniając na przełomie drugiego i trzeciego tysiąclecia miejsce swojej pracy i intronizując na szczytowe miejsce swojego intelektualnego i zawodowego życia, swoją miłość, historię, Krzysztof Szwadrzyk [00:35:42] Speaker G: nie [00:35:43] Speaker L: zamierzał chyba ani przez chwilę obierać statusu uczonego gabinetowego. I to, co robi teraz, jest tego statusu całkowitym zaprzeczeniem. Dzień w dzień, w jesiennym słońcu albo w wichrze, przy siąpieniu jesiennego deszczu, w sportowej kurtce, przemierza dawne pola 102 i 77, Nadzoruje pracę przy ekshumacji szczątków żołnierzy wyklętych, spoczywających w osobowickiej ziemi. Z nadzwyczajną starannością i oddaniem prowadzi tę pracę kilkunastoosobowy zespół młodych, zaangażowanych, wykształconych ludzi. Kwatery te, jak wiadomo, to miejsce [00:36:21] Speaker G: w [00:36:21] Speaker L: Polsce wyjątkowe. Jedyne ocalałe, niektóre niepoddane powtórnym pochówkom, uratowane dzięki niegdysiejszej [00:36:30] Speaker G: determinacji ludzi [00:36:31] Speaker L: żarliwych, którym zależało na pamięci historycznej. Dlatego dziś, dysponując aktami sądowymi [00:36:38] Speaker G: i [00:36:39] Speaker L: innymi dokumentami, [00:36:41] Speaker G: i znając losy ofiar w tę [00:36:43] Speaker L: ziemię w sposób właczający godności ludzkiej rzucanych, można miejsce ich pochówków zidentyfikować, po to by ich szczątki w sposób zgodny z polską tradycją [00:36:53] Speaker G: po [00:36:54] Speaker L: chrześcijańsku pogrzebać, na grobach postawić krzyże i nazwiskami je oznaczyć. Do tej pory nie było jednak na to odpowiedniej szansy. Podejmowane już od wiosny roku 2007 starania o możliwość prowadzenia tych ekshumacji dopiero na początku października tego roku stały się realne dzięki umowie podpisanej między Radą Ochrony Pamięci i Walki Męczeństwa, Wojewodą Dolnośląskim, Prezydentem Wrocławia i Wrocławskim Oddziałem Instytutu Pamięci Narodowej. Każdego dnia są teraz wydobywane kolejne ludzkie szczątki. Pracują przy tym archeolodzy, antropolodzy i specjaliści z zakresu medycyny sądowej. Oczyszczone kosteczki przenosi się do laboratorium i powtórnie układa się cały szkielet. Wtedy wychodzą na jaw szczegóły uszkodzeń ciała, miejsca złamań [00:37:50] Speaker G: czy [00:37:50] Speaker L: ślady po kulach. Znając dokumentów, sposób zadania śmierci czy okoliczności życia w więzieniu, można poszczególne [00:37:59] Speaker G: szczątki [00:37:59] Speaker L: zidentyfikować. Niedawno na przykład [00:38:02] Speaker G: znaleziono [00:38:03] Speaker L: dziwne [00:38:04] Speaker G: buty [00:38:04] Speaker L: z drewnianą podwyższoną podeszwą. Skoro wiadomo, że w tym miejscu był prawdopodobnie pochowany kapitan Eugeniusz Werens, legendarny twórca Rzeczypospolitej Iwonickiej [00:38:16] Speaker G: z [00:38:16] Speaker L: roku 1944, [00:38:19] Speaker G: odznaczony Krzyżem [00:38:20] Speaker L: Morderów [00:38:20] Speaker G: Virtuti [00:38:20] Speaker L: Militari, dowódca WiN na Podkarpaciu i we Wrocławiu, [00:38:26] Speaker G: tu [00:38:26] Speaker L: w [00:38:26] Speaker G: 1946 [00:38:27] Speaker L: roku razem z ciężarną żoną aresztowanej i skazane na śmierć, ojciec urodzonej w więzieniu córeczki. Skoro wiadomo również, że dwa razy ran w nogę kulał, [00:38:40] Speaker G: można [00:38:40] Speaker L: z dużym prawdopodobieństwem orzec, że mamy do czynienia z jego szczątkami. Zresztą w tym akurat przypadku, ponieważ od tej jego żyjącej córki, którą on przed śmiercią raz [00:38:53] Speaker G: przez [00:38:54] Speaker L: krótką chwilę widział, od tej córki [00:38:58] Speaker G: pobrano [00:38:59] Speaker L: próbkę DNA. A z jego szczątków również taka próbka jest znana. Stąd odpowiedź naukowo potwierdzona ma być podana do wiadomości. I ma to być dokładnie jutro, 28 października. Pewnie się potwierdzi. Zespół przeżyje przypuszczalnie chwilę wielkiej satysfakcji. A córka kapitana Werensa po raz pierwszy będzie dokładnie wiedziała, gdzie zapalić znicz na zadusz. Ale na dawnych polach 102 i 77 na miejscach pochówków ofiar komunistycznego terroru grzebano również zwykłych mieszkańców miasta. Starza się więc czasami, żeby dokonać ekshumacji ofiary, trzeba naruszyć chwilowo czyjś grup. Robi się to jednak tak starannie i z taką dbałością o szczegóły, że po zakończeniu prac nie ma śladu ingerencji. Zwykle też [00:39:54] Speaker G: pracownicy IPN-u spotykają się z [00:39:56] Speaker L: życzliwością [00:39:56] Speaker G: i [00:39:57] Speaker L: pełnym zrozumieniem ze [00:39:58] Speaker G: strony rodzin [00:39:59] Speaker L: zmarłych. [00:40:00] Speaker G: tam pochowanych. Raz tylko się zdarzyło, że jakaś nerwowa [00:40:04] Speaker L: niewiasta, usłyszawszy, [00:40:06] Speaker G: iż ekskumacji [00:40:07] Speaker L: dokonuje Instytut [00:40:08] Speaker G: Pamięci [00:40:08] Speaker L: Narodowej, [00:40:10] Speaker G: oświadczyła [00:40:10] Speaker L: ekspresji z werbis, gdzie ma pamięć narodową. [00:40:15] Speaker G: Toteż [00:40:15] Speaker L: Krzysztof Szwagrzyk mówi na [00:40:17] Speaker G: wykładach studentom historii, że pamięć narodowa [00:40:20] Speaker L: przegrywa nieraz z lastryką. i że tysiąc pomordowanych jest dla niektórych mniej wart [00:40:26] Speaker G: niż [00:40:27] Speaker L: na grobek za 1500 złotych plus ławeczka. Dawne pole numer 77 jest więc dla badaczy polem bardzo trudnym, bo w latach 45-47 pochowana tam ponad tysiąc różnych osób, nie tylko więźniów. Odnalezienie np. szczątków pochowanej tam Helenki [00:40:46] Speaker G: Motykuwny, [00:40:48] Speaker L: rozstrzelanej w lipcu 1946 roku razem z jej kolegami Romanem Olszowskim, Edwardem Szembelskim i Idziem Piszczałką, to zadania na razie nierozwiązane. O tej 22-letniej w chwili śmierci dziewczynie, która była w partyzance zaledwie dwa tygodnie, a którą skazano za nielegalne posiadanie broni i współudział w napadzie na żołnierzy Armii Radzieckiej, wobec której nie zastosowano prawa łaski ze względu na, jak pisano, rozgłos sprawy i jej niewątpliwe znaczenie dla dobrosąsiedzkich stosunków z zaprzyjaźnionym ZSRR. O tej dziewczynie Krzysztof Szwagrzyk mówi zawsze jako przyjaciółce albo jako córeczce, a przecież zginęła 18 lat przed jego urodzeniem i była od niego starsza o 40 lat, czyli o dwa pokolenia. Ale mówią tak właściwie o niej wszyscy, wszyscy o wszystkich. których historię badają i o których godny pochówek się troszczą, a także o uratowanie dla przyszłości ich pamięci. Im więcej poznają szczegółów i okoliczności ich życia i śmierci, tym bliżsi im są ci ludzie i tym bardziej to wszystko jest dla nich przejmujące. Tym bliżsi także czują związek z tym, czego przed dwudziestu paru laty dokonali owi wspomniani amatorzy, z duszpasterstwa ludzi pracy, a co teraz tak wspaniale i wielostronnie może kontynuować nauka. 21 lat temu [00:42:16] Speaker G: do [00:42:17] Speaker L: symbolicznego pogrzebu ofiar komunistycznego terroru doprowadził solidarny wysiłek odważnych entuzjastów. Przed paru dniami, 21 października, do rzeczywistego pogrzebu ekshumowanych [00:42:31] Speaker G: żołnierzy wyklętych [00:42:32] Speaker L: doprowadziły [00:42:33] Speaker G: badania [00:42:33] Speaker L: naukowe. [00:42:35] Speaker G: i rzetelny wkład pracy [00:42:36] Speaker L: zespołu młodych specjalistów. Więc jest to, jak powiedział dr Krzysztof Szwagrzyk, kiedy razem z Danutą Skrabą przyszliśmy za jego przyzwoleniem przyjrzeć się pracom ekshumacyjnym, że jest to może nie tyle sztafeta pokoleń, co przekazywanie światełka pamięci. [00:43:14] Speaker B: Na dnie szklanki cię znalazłem, byłaś wtedy głowę Zapytałem czy mnie kochasz, tak jak ryba wodę Zapytałem czy mnie zechcesz, zanim dzień upłynie Zanim słońce się utopi i w butelce powi Wiatr liśćmi w niebo rzuca, chmury wielkie, nieprawdziwe. Pod nie rzekiem mróz nadchodzi bliżej, codziennie bliżej. [00:43:58] Speaker M: W popielniczce raz usiadłeś, tłumiąc w sobie trwogę. Papierosem dłonie grzałeś, błogosławiąc ogień. zapytałam czy mnie zechcesz nim papier rozgaśnie zanim świat się w popiór [00:44:29] Speaker B: A wiatr liśćmi w niebo rzuca, chmury wielkie, nieprawdziwe. Po mnie rzeki bruzd nadchodzi bliżej, codziennie bliżej. niedostępna pośród stosów niespełnionych pragnień [00:45:27] Speaker M: czasem przyjdziesz i usiądziesz pod drzwiami na schodach szkoda, że cię nie ma w domu mówisz jaka szkoda [00:46:29] Speaker A: Nasze dzisiejsze spotkanie dobiega końca. Jeżeli ktoś nie mógł słuchać nas w trakcie premiery naszej audycji, zapraszamy, aby mógł nas słuchać w powtórkach. A powtórki łatwo znaleźć w naszej ramówce, powtórki magazynu Kalejdoskop. To magazyn społeczno-kulturalny Rady Aksonów. Dziękuję Państwu za uwagę, autorzy i realizatorzy. Morika Mazów. Maria Woś, Stanisław Szubert, Leszek Kopeć. Całość zrealizował dźwiękowo i technicznie Łukasz Stawowczyk. Do usłyszenia Państwu.

Other Episodes

Episode

December 20, 2024 • 00:33:45

Kalejdoskop Radia KSON - 20.12.2024

Listen

Episode

February 21, 2025 • 00:58:59

Kalejdoskop Radia KSON (21.02.2025)

**Opis:**W dzisiejszym magazynie społeczno-kulturalnym "Kalejdoskop" Radio KSON zaprasza na rozmowę o dostępności, gawędę o historii lokalnej oraz felieton o lwowskiej rodzinie muzyków. Audycję prowadzi...

Listen

Episode

March 27, 2026 • 00:56:32

Kalejdoskop Radia KSON - 27.03.2026

Audycja „Kalejdoskop Radia KSON” przedstawia szeroki obraz aktywizacji osób z niepełnosprawnościami poprzez działalność Karkonoskiego Klubu Kibica Osób Niepełnosprawnych, ukazując jego dynamiczny rozwój oraz ogromne...

Listen